ANALIZA I OCENA RYZYKA

Skok ze spadochronem, gra na giełdzie, spacer po linie. Te zachowania, powszechnie uznawane za ryzykowne, wskazują nam, w jaki sposób zjawisko to jest rozumiane. Ryzyko pochodzi z naszej niemożności przewidywania przyszłości, niepewności co do efektów działań, które podejmujemy. W tym znaczeniu ryzyko wiąże się ze wszystkim, co robimy. Coś jednak sprawia, że nie postrzegamy jako ryzykowne wielu codziennych i rutynowych działań w przeciwieństwie do przedsięwzięć polegających np. na budowie statków, instalowaniu skomplikowanego systemu informatycznego czy wprowadzenie na rynek nowego produktu. Gdzieś pomiędzy aktywnościami uważanymi za relatywnie bezpieczne a tymi postrzeganymi za niosące wiele niebezpieczeństw leży granica, której przekroczenie powoduje, że zaczynamy myśleć w kategoriach ryzyka niepowodzenia, utrudnień, zagrożenia dla zdrowia, życia czy też środowiska. Właściwe wytyczenie tej granicy jest niezwykle istotne, gdyż jej położenie decyduje o tym ile jesteśmy skłonni poświęcić zasobów i czasu na procesy identyfikacji, oceny i analizy ryzyka oraz wdrożenie środków zaradczych zmniejszających prawdopodobieństwo lub skalę jego materializacji.



Identyfikacja i ocena ryzyka

Pierwszą z czynności, którą musimy wykonać zajmując się ryzykiem, jest jego identyfikacja. W każdym projekcie istnieje zazwyczaj znaczna liczba zróżnicowanych ryzyk. Pośród nich można wymienić m.in. ryzyka związane z zakresem (złe zdefiniowanie zakresu, wadliwie szacunki, nieprawidłowe określenie zależności itd.), zarządzaniem zmianą (zbyt duża liczba zmian, konflikt zmian, niewłaściwe nadanie priorytetów itd.), interesariuszami (ignorowanie komunikacji, błędne wyobrażenia co do rezultatu, konflikt itd.), zasobami (brak wystarczającej ilości, odpowiednich ich cech, niska motywacja itd.) i wiele, wiele innych. Aby identyfikacja ryzyk postępowała sprawnie oraz nie pominąć niczego ważnego, warto zastanowić się nad opracowaniem własnych wewnątrzkorporacyjnych wykazów ryzyk dla poszczególnych typów projektów.

Ocena ryzyka polega na przyporządkowaniu do każdego ze zindywidualizowanych czynników dwóch cech. Pierwsza z nich to siła wpływu danego ryzyka na projekt najczęściej rozpatrywana w wymiarze finansowym. Druga cecha to prawdopodobieństwo materializacji danego ryzyka. Jak to zrobić w praktyce? Odpowiadając na to pytanie warto uświadomić sobie, że istnieją różne kategorie ryzyka. Wśród nich jest również ryzyko obiektywne i subiektywne. O ile w sposób obiektywny możemy ocenić prawdopodobieństwo (50%) oraz skutki (-1 lub 1) rzutu monetą jednozłotową, to w przypadku większości ryzyk jedynym, co nam pozostaje jest nasza subiektywna ocena. Dokonując jej, należy wziąć pod uwagę informacje o projekcie, doświadczenia zdobyte w analogicznych projektach, wiedzę niezależnych ekspertów, zaangażowanych w celu wsparcia oceny ryzyka, wyniki symulacji i inne czynniki, które mogą wpływać na to, aby ocena ryzyka jak najbardziej odpowiadała rzeczywistości.



Analiza ryzyka

Ocena ryzyka polega na przyporządkowaniu do każdego ze zindywidualizowanych czynników dwóch cech. Pierwsza z nich to siła wpływu danego ryzyka na projekt najczęściej rozpatrywana w wymiarze finansowym. Druga cecha to prawdopodobieństwo materializacji danego ryzyka. Jak to zrobić w praktyce? Odpowiadając na to pytanie warto uświadomić sobie, że istnieją różne kategorie ryzyka. Wśród nich jest również ryzyko obiektywne i subiektywne. O ile w sposób obiektywny możemy ocenić prawdopodobieństwo (50%) oraz skutki (-1 lub 1) rzutu monetą jednozłotową, to w przypadku większości ryzyk jedynym, co nam pozostaje jest nasza subiektywna ocena. Dokonując jej, należy wziąć pod uwagę informacje o projekcie, doświadczenia zdobyte w analogicznych projektach, wiedzę niezależnych ekspertów, zaangażowanych w celu wsparcia oceny ryzyka, wyniki symulacji i inne czynniki, które mogą wpływać na to, aby ocena ryzyka jak najbardziej odpowiadała rzeczywistości.

Analiza ryzyka może być w praktyce przeprowadzona za pomocą wielu zróżnicowanych metod. Należą do nich zarówno skomplikowane metody, oparte na modelach matematycznych, jak również tak popularne rozwiązania jak analiza SWOT lub what-if. Efektem analizy ryzyka może być podjęcie decyzji o zaakceptowaniu danego ryzyka lub modyfikacji planu projektu w taki sposób, aby zmniejszyć jego prawdopodobieństwo lub siłę oddziaływania, czy też zabezpieczeniu się przed jego skutkami np. w drodze ubezpieczenia projektu.

Powyżej przedstawione, kompleksowe podejście do kwestii ryzyka, poczynając od zrozumienia jego istoty, poprzez identyfikację, ocenę, analizę, aż do podjęcia decyzji, co do działań, które należy podjąć w związku z jego występowaniem przynosi organizacji wymierne korzyści. Przede wszystkim pozwala na zwiększenie ilości projektów, kończących się sukcesem, a także przyczynia się w znacznym stopniu do oszczędności zasobów w przypadku zmaterializowania się któregoś z ryzyk.